Üzümlü (Cimin) İlçesi Tarihi: Urartulardan Günümüze Bağcılık Diyarı
Cimin, günümüzdeki adıyla Üzümlü; Altıntepe'nin Urartu mirasından Mengücek ve Selçuklu dönemine, Evliya Çelebi'ye konu olan bağcılığından coğrafi işaretli Cimin Üzümü'ne uzanan köklü bir tarihe sahiptir. İlçenin antik dönemden bugüne hikâyesi bu yazıda.
Bir ilçenin adı bir meyveden geliyorsa, o meyve orada çok eskiden beri yetişiyor demektir. Erzincan'ın doğusundaki Üzümlü, eski adıyla Cimin, tam olarak böyle bir yer. Bağcılık geleneği Evliya Çelebi'nin Seyahatnamesi'ne konu olacak kadar geriye uzanıyor — ama ilçenin tarihi çok daha eskiden başlıyor.
Urartu mirası: Altıntepe
Üzümlü sınırları içindeki Altıntepe Ören Yeri, bölgenin tarihini MÖ 8. yüzyıla, Urartu dönemine kadar götürüyor. Alan, günümüze ulaşan en sağlam Urartu şehirlerinden biri kabul ediliyor.
Ortaya çıkarılan yapılar bir kale-şehrin neredeyse tüm bileşenlerini kapsıyor: tapınak-saray kompleksi, sütunlu kabul salonu (apadana), açık hava tapınağı, üç kaya mezarı, depo binaları ve sur hatları. MÖ 8. yüzyıla ait gelişmiş kanalizasyon sistemi de burada bulundu.
Medeniyetler geçidi
Erzincan genelinde olduğu gibi Üzümlü bölgesi de sırasıyla Hititler, Urartular, Medler, Persler, Helenistik dönem güçleri, Roma ve Bizans egemenliğine sahne oldu. Bölgenin genel tarihi için Erzincan coğrafyası ve tarihi yazısına bakabilirsiniz.
Türk hâkimiyeti
1071 Malazgirt Zaferi sonrası bölge Türk hâkimiyetine girdi ve Mengücek Beyliği'nin Erzincan kolundaki önemli noktalardan biri oldu. Daha sonra sırasıyla Anadolu Selçukluları ve Osmanlı yönetimine geçti. Bu dönemin ayrıntıları için Anadolu'nun kilidi Erzincan yazısı var.
İlçe statüsü Cumhuriyet döneminde yapılan idari düzenlemelerle kazanıldı. Üzümlü'nün ayrı bir ilçe olarak kurulmasıyla merkez ilçeden belirli bir nüfus kayması yaşandı.
Bağcılık: ilçenin kimliği
Üzümlü'nün tarihi bağcılıkla ayrılmaz bir bütün. İlçeye adını veren Cimin Üzümü — halk arasındaki adıyla Karaerik — ilçenin ekonomik ve kültürel merkezinde duruyor.
| Coğrafi işaret tescili | 23 Kasım 2000, Üzümlü Belediyesi |
|---|---|
| Üretim alanı | Yaklaşık 9.450 dekar |
| Yıllık rekolte | 6-7 bin ton |
| Hasat | Ağustosun ikinci yarısından kasıma kadar |
| Özellik | Siyah, basık-oval; az şekerli ve mayhoş |
Üzüm, dünyada tescillenen ilk üzüm çeşitlerinden biri olarak anılıyor. Tescil, "Cimin üzümü" adının yalnızca belirlenmiş coğrafyada yetişen ürün için kullanılabilmesini sağlıyor.
Üzümlü mutfağı
İlçenin mutfak kültürü de üzümle iç içe:
- Erzincan Üzümlü Sarucu. Cimin üzümünden üretilen, 2022'de mahreç işaretiyle tescillenen ürün. Kurutulmuş üzüm taneleri taze cevizle ipe dizilip yeniden kurutuluyor.
- Babukko. Eski düğünlerin vazgeçilmez yemeği; Üzümlü ile özdeşleşmiş. Hamur, sarımsaklı yoğurt ve bol tereyağıyla hazırlanıyor.
- Gasefe (Kasefe). Kuru kayısıdan yapılan tatlı. Düğün sofralarında Üzüm Kasefesi versiyonu da sunuluyor.
Bu üçlü, düğün sofralarının geleneksel menü düzenini de anlatıyor: birinci menüde Babukko, ikinci menüde Gasefe ve Üzüm Kasefesi.
Günümüzde Üzümlü
İlçe, Erzincan-Erzurum karayolu üzerinde stratejik bir noktada bulunuyor. Hem Altıntepe gibi arkeolojik değerleri hem de tarımsal potansiyeliyle şehrin öne çıkan ilçelerinden biri olmayı sürdürüyor.
Merkezden belediye otobüsü seferleri düzenleniyor; ayrıntılar şehir içi ulaşım yazısında. İlin diğer ilçeleri için Erzincan'ın ilçeleri rehberine bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Üzümlü ilçesinin eski adı nedir?
Cimin'dir. İlçeye adını veren meşhur Cimin Üzümü de bu eski isimden gelir.
Altıntepe Ören Yeri hangi medeniyete aittir?
MÖ 8. yüzyıla tarihlenen bir Urartu yerleşimidir ve günümüze ulaşan en sağlam Urartu şehirlerinden biri kabul edilir. Üzümlü ilçesi sınırları içinde yer alır.
Cimin Üzümü ne zaman tescillendi?
23 Kasım 2000'de Üzümlü Belediyesi tarafından coğrafi işaret tescili alınmıştır. Dünyada tescillenen ilk üzüm çeşitlerinden biri olarak anılır.
Üzümlü hangi yemekleriyle meşhurdur?
Babukko yemeği, Gasefe (Kasefe) tatlısı ve Cimin üzümünden üretilen Erzincan Üzümlü Sarucu ile özdeşleşmiştir.
Üzümlü'de bağcılık ne kadar eskiye dayanıyor?
Bölgedeki bağcılık geleneği Evliya Çelebi'nin Seyahatnamesi'ne konu olacak kadar eskidir. İlçenin adının üzümden gelmesi de bu geleneğin köklülüğünü gösterir.
Üzümlü Erzincan merkeze uzak mı?
İlçe, Erzincan-Erzurum karayolu üzerinde, merkeze yakın bir konumda bulunuyor. Merkezden belediye otobüsü seferleri düzenleniyor.
