Erzincan Coğrafyası ve Tarihi: M.Ö. 3000'den Günümüze Kadim Medeniyetler

Erzincan'ın Köklü Tarihi

Erzincan coğrafyası, M.Ö. 3000-2000 yıllarına kadar uzanan köklü bir geçmişe sahiptir ve tarih boyunca onlarca farklı medeniyete ev sahipliği yapmış zengin bir kültür mozaiğidir. Şehrin bilinen en eski adı Zuhma olup; antik kaynaklarda Eriza veya Aziris olarak da anılmıştır.

Erzincan Topraklarında Hüküm Süren Medeniyetler

Erzincan topraklarında hüküm sürmüş başlıca medeniyetler ve öne çıkan tarihsel bilgiler şunlardır:

İlk Çağ ve Klasik Dönem

Hurriler, Hayasalılar ve Azziler: M.Ö. ikinci binyılın başlarında bölgede yaşayan ilk topluluklar olarak kaydedilmiştir.

Hititler: M.Ö. 1600-1180 yılları arasında Anadolu'da büyük bir imparatorluk kuran Hititler, Erzincan ve çevresini de hakimiyetleri altına almışlardır.

Urartular: M.Ö. 9. yüzyılda kurulan bu devletin sınırları Erzincan'a kadar uzanmıştır. Şehir merkezine 15 km uzaklıktaki Altıntepe Ören Yeri, günümüze ulaşan en sağlam Urartu şehirlerinden biri olarak bu dönemin en önemli miraslarındandır.

Medler ve Persler: Urartuların ardından M.Ö. 600 yıllarında bölge Medlerin, M.Ö. 550 tarihlerinde ise Perslerin eline geçmiştir.

Hellenistik ve Roma Dönemi: Büyük İskender'in ardından bölge Hellenistik kültürün etkisine girmiş, M.Ö. 70 yıllarında ise Roma orduları Doğu Anadolu'yu ele geçirmeye başlamıştır.

İslam Fetihleri ve Türk Hakimiyeti

Arap Akınları: 655 yılında Halife Osman bin Affan döneminde müslümanların yönetimine giren Erzincan, Abbasiler ve Bizanslılar arasında sık sık el değiştirmiştir.

Mengücek Beyliği: 1071 Malazgirt Zaferi'nin ardından Mengücek Ahmet Gazi, Karasu vadisini fethederek Kemah merkezli Mengücek Beyliği'ni kurmuştur. Şehir bu dönemde beyliğin başkentliğini de yapmıştır.

Anadolu Selçukluları: 1228 yılında Sultan Alaaddin Keykubat, Erzincan ve Kemah'ı işgal ederek Mengücek Beyliği'ne son vermiştir. 1230 yılında Harezmşahlar ile yapılan meşhur Yassıçemen Muharebesi de Erzincan yakınlarında gerçekleşmiştir.

Moğol ve Beylikler Dönemi: 1243 Kösedağ Savaşı sonrası bölge İlhanlıların, ardından Eretna Beyliği'nin ve Karakoyunluların hakimiyetine girmiştir.

Osmanlı İmparatorluğu ve Cumhuriyet Dönemi

Akkoyunlular ve Osmanlı: Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan 1455'te şehri almış, ancak 1473'te Fatih Sultan Mehmed ile yapılan Otlukbeli Savaşı sonucu bölge Osmanlı denetimine geçmeye başlamıştır. Kesin Osmanlı hakimiyeti ise 1514 Çaldıran Muharebesi ile Yavuz Sultan Selim döneminde sağlanmıştır.

Yakın Tarih ve İşgal: I. Dünya Savaşı'nda 1916'da Rus işgaline uğrayan şehir, 13 Şubat 1918'de Kazım Karabekir komutasındaki birliklerce kurtarılmıştır. Bu dönemde, Bolşevik askerlerin etkisiyle kısa süreli bir Erzincan Şûrası (Erzincan Sovyeti) hükümeti de kurulmuştur.

Tarihsel ve Mimari Miraslar

Bu medeniyet birikiminin izleri; Kemah Kalesi (Hitit-Urartu), Mama Hatun Külliyesi (Orta Çağ Türk mimarisi), Abrenk Kilisesi (Selçuklu dönemi taş mimarisi) ve özgün Kemaliye Evleri gibi yapılarda bugün hala görülmektedir. Erzincan, tarihi İpek Yolu üzerinde bulunması nedeniyle her zaman askeri, ticari ve kültürel bir kavşak noktası olmuştur.