Kızlar Kalesi (Köşküngar): Erzincan'ın Kayaya Oyulmuş Sırrı
Erzincan merkeze yaklaşık 10 km uzaklıktaki Buğdaylı Köyü yakınında, kayaların oyulmasıyla oluşturulmuş, Urartu dönemine atfedilen az bilinen bir kalıntı: Kızlar Kalesi (Köşküngar).
Erzincan'ın bilinen rotalarının biraz dışına çıkıp merkeze yaklaşık 10 kilometre uzaktaki Buğdaylı Köyü'ne doğru yol aldığınızda, kayaların içine gizlenmiş sessiz bir geçmişle karşılaşırsınız: Kızlar Kalesi.
Halk arasında Köşküngar olarak da anılıyor. Taş üstüne taş konularak yapılmış surlu bir kale değil — doğal kayaların oyulmasıyla biçimlenmiş, çoğu kişinin adını bile duymadığı az ziyaret edilen bir kalıntı.
Künye
| Diğer adı | Köşküngar |
|---|---|
| Konum | Merkez ilçe, Buğdaylı Köyü yakını |
| Merkeze uzaklık | Yaklaşık 10 km |
| Yapı türü | Kayaya oyma (sur yapımı değil) |
| İçindekiler | 2 sarnıç, su kanalları, kayaya oyulmuş merdivenler |
| Atfedilen dönem | Urartu (kesin kayıt yok) |
Kayaya oyulmuş yapı
Kızlar Kalesi'nin en çarpıcı yanı tümüyle kayaya oyularak şekillendirilmiş olması. İçinde kayanın içine oyulmuş iki sarnıç bulunuyor:
- Birbirlerine yaklaşık 3 metre mesafedeler.
- Her biri yaklaşık 2 metre yükseklik ve genişlikte.
- İçlerine kayaya oyulmuş merdivenlerle iniliyor.
Yapıyı besleyen su kanalları da dikkat çekiyor. Sarnıç ve kanal sistemi birlikte, burada bir zamanlar planlı bir yaşam ve savunma düşüncesinin var olduğunu gösteriyor — su depolama, kuşatma altında hayatta kalmanın temel koşulu.
Tarihi: ne biliyoruz, ne bilmiyoruz?
Kalenin kökeni Urartu dönemine atfediliyor. Yüzeyde rastlanan seramik parçalarının Urartu ve Ortaçağ dönemlerine tarihlenebildiği anlatılıyor.
Ancak burada dürüst olmak gerekir: kesin yapım tarihi ve yaptıranı bilinmiyor. Bu konuda net bir arkeolojik kayıt yok. Buradaki bilgiler büyük ölçüde yerel anlatılara ve yüzey gözlemlerine dayanıyor.
Tarihî bağlamı güçlendiren bir ayrıntı var: bölgedeki önemli Urartu kenti Altıntepe Ören Yeri'nin yakınlığı, Kızlar Kalesi'nin Urartu izleriyle ilişkilendirilmesini daha anlamlı kılıyor. İki alan da aynı dönemin yerleşim mantığını — hâkim nokta, savunulabilir konum, su sistemi — paylaşıyor.
Adındaki efsane
Rivayete göre kaleye "Kızlar Kalesi" denmesinin sebebi, eski zamanlarda Erzincan'a yapılan düşman baskınlarında halkın genç kızlarını korumak için onları bu kayalık sığınağa saklaması. Tehlike geçene kadar kızların burada güvende tutulduğu anlatılıyor.
Anlatı kesin bir tarihî belgeye dayanmıyor. Ama kalenin ulaşılması güç, gizli ve korunaklı konumuyla şaşırtıcı biçimde örtüşüyor — belki de efsanenin yüzyıllarca yaşamasının nedeni bu.
Ziyaret: hazırlıklı gidin
Şehir merkezinden köye araçla ulaşmak mümkün. Ancak kalenin bulunduğu noktaya varmak için işin bir kısmını ayaklarınıza bırakmanız gerekiyor: köyden sonra dik ve yer yer zikzaklı bir patikadan yürüyerek tırmanılıyor.
- Sağlam, kaymayan yürüyüş ayakkabısı giyin.
- Havanın açık ve kuru olduğu bir gün seçin; yağışta patika kayganlaşır.
- Yanınıza su alın ve mümkünse bölgeyi bilen biriyle çıkın.
- Turizme düzenlenmemiş bir alan. Tabela, korkuluk veya düzenli yol beklemeyin.
- Sarnıçlara inerken dikkatli olun. Merdivenler kayaya oyulmuş ve aşınmış olabilir.
- Mevsim. İlkbahar ve sonbahar en uygun; kışın patika riskli.
Aynı rotada
- Altıntepe Ören Yeri — Urartu dönemine ışık tutan, bölgenin en önemli arkeolojik alanı.
- Kemah Kalesi — Erzincan'ın kale kültürünü temsil eden yapı.
- Girlevik Şelalesi — tarihî bir günü doğayla taçlandırmak için.
Şehrin katmanlı tarihi için Erzincan coğrafyası ve tarihi, tüm gezi noktaları için gezilecek yerler rehberine bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Kızlar Kalesi nerede?
Erzincan'ın Merkez ilçesine bağlı Buğdaylı Köyü yakınında, şehir merkezine yaklaşık 10 kilometre uzaklıkta. Halk arasında Köşküngar adıyla da bilinir.
Kızlar Kalesi gerçek bir kale mi?
Geleneksel anlamda surlarla inşa edilmiş bir kale değil. Doğal kayaların oyulmasıyla oluşturulmuş, içinde sarnıçlar ve su kanalları bulunan bir kaya-oyma kalıntısıdır.
Kızlar Kalesi hangi döneme aittir?
Urartu dönemine atfedilir ve yüzeydeki seramik parçaları Urartu ile Ortaçağ dönemlerine tarihlenebilir. Ancak kesin yapım tarihi ve yaptıranı bilinmemektedir.
İçinde ne var?
Kayaya oyulmuş iki sarnıç bulunur; birbirlerine yaklaşık 3 metre mesafede ve her biri yaklaşık 2 metre yükseklik ve genişliktedir. İçlerine kayaya oyulmuş merdivenlerle inilir. Ayrıca su kanalları vardır.
Kızlar Kalesi'ne adını veren efsane nedir?
Rivayete göre düşman baskınları sırasında halkın genç kızlarını korumak için bu kayalık sığınağa saklamasından dolayı bu adı almıştır. Anlatı belgeye dayanmasa da kalenin korunaklı konumuyla örtüşür.
Kızlar Kalesi'ne ulaşmak zor mu?
Köye kadar araçla gidilebilir, ancak kaleye dik ve zikzaklı bir patikadan yürüyerek tırmanmak gerekir. Alan turizme düzenlenmemiştir; tabela ve korkuluk yoktur.
