Terzibaba Mezarlığı: Erzincan'ın Hafızasını Taşıyan Kabristan
Erzincan'ın en büyük ve en bilinen mezarlığı, adını 19. yüzyılda yaşamış Terzi Baba'dan alıyor. İki büyük depremin kayıplarını da bağrında taşıyan Terzibaba Mezarlığı'nın tarihi, türbesi ve şehirdeki yeri.
Erzincan'da bir cenazeden söz edilirken çoğu zaman tek bir isim geçer: Terzibaba. Şehirdeki definlerin önemli bölümü burada yapılıyor, defin işlemlerini yürüten Mezarlıklar Müdürlüğü de bu mezarlığın içinde bulunuyor.
Ama Terzibaba yalnızca idari bir adres değil. Mezarlık, adını içinde yatan bir gönül insanından alıyor ve Erzincan'ın son iki yüzyıllık hafızasını, iki büyük deprem dahil, taşıyor.
Adını veren isim: Terzi Baba
Mezarlığa adını veren Terzi Baba'nın asıl adı Muhammed Vehbî. 1780 (hicrî 1195) yılında doğduğu kabul ediliyor; doğum yeri konusunda kaynaklar ayrışıyor — bir kısmı Erzurum, bir kısmı Erzincan diyor.
"Terzi Baba" adı mesleğinden geliyor: terzilik yaparak geçimini sağlamış, tasavvuf geleneği içinde tanınmış bir isim. Hayatı ve eserleri hakkında ayrıntıyı Terzi Baba yazımızda bulabilirsiniz.
1848'de Erzincan'da görülen kolera salgını sırasında vefat etti. Kabri üzerine, dönemin Erzincan defterdarı Mecid Efendi ile halifesi Fehmi Efendi tarafından ahşap bir türbe yaptırıldı.
Türbe
| Plan | Sekizgen planlı yapı |
|---|---|
| Malzeme | Sarı kireç taşı |
| İlk türbe | 1848 sonrası, ahşap |
| Bugünkü hâli | 1980'lerdeki yangın sonrası betonarme olarak yeniden inşa edildi |
| Konum | Terzibaba Mezarlığı içinde |
Türbenin mezarlığın içinde bulunması, zamanla Terzi Baba'nın manevi şahsiyetiyle şehrin özdeşleşmesine yol açtı. Mezarlık bugün Erzincan'ın en önemli defin alanı durumunda.
İki depremin izi
Terzibaba Mezarlığı, Erzincan'ın 20. yüzyılda yaşadığı iki büyük felaketin de kayıtlarını tutuyor.
- 1939 Erzincan Depremi — Cumhuriyet tarihinin en ağır afetlerinden biri. Hayatını kaybedenlerin çok sayıda olanı buraya defnedildi. Depremin şehir üzerindeki etkisini ayrı bir yazıda ele aldık.
- 13 Mart 1992 Depremi — Kayıpların bir bölümü yine bu mezarlıkta toprağa verildi. Mezarlık alanına depremi anmak üzere bir anıt dikildi.
Bu iki tarih, Erzincan'da neredeyse her ailenin hafızasında yer tutuyor. Mezarlığı şehrin sıradan bir kamu alanı olmaktan çıkarıp ortak bir hatıra mekânına dönüştüren şey de bu.
Mezarlığın bugünkü işlevi
Terzibaba, hem defin alanı hem idari merkez olarak çalışıyor:
- Mezarlıklar Müdürlüğü burada bulunuyor; defin ruhsatı, mezar yeri tahsisi ve nakil belgesi işlemleri buradan yürüyor. Ayrıntılar için cenaze işlemleri rehberimize bakabilirsiniz.
- Şehirdeki cenazelerin önemli bölümü buraya defnediliyor; vefat ilanlarında en sık geçen mezarlık adı da bu.
- Türbe ziyaret ediliyor; özellikle dinî günlerde ziyaretçi sayısı artıyor.
Erzincan'da diğer defin alanları
Terzibaba tek seçenek değil. Şehirde ve ilçelerde kullanılan başka alanlar da var:
- Mahalle mezarlıkları — Yalnızbağ gibi mahallelerin kendi kabristanları vefat ilanlarında sık geçiyor.
- Köy mezarlıkları — Ailenin köyüyle bağı sürüyorsa defin çoğunlukla orada yapılıyor. Şehirde vefat edip köyünde defnedilme, Erzincan'da yaygın bir tercih.
- İlçe mezarlıkları — Üzümlü, Tercan, Kemaliye gibi ilçelerde kendi kabristanları kullanılıyor.
Ziyaret notları
- Sessizliği koruyun. Mezarlık aynı anda hem ziyaret hem defin alanı; çoğu saatte bir cenaze programı sürüyor olabilir.
- Fotoğrafta dikkatli olun. Devam eden bir cenaze törenini görüntülemek uygun karşılanmaz.
- Ziyaret için uygun saatler gündüzdür. Dinî günlerde yoğunluk yaşanır.
Sıkça Sorulan Sorular
Terzibaba Mezarlığı nerede?
Erzincan şehir merkezinde yer alır ve şehrin en büyük kabristanıdır. Defin işlemlerini yürüten Mezarlıklar Müdürlüğü de bu mezarlığın içinde bulunur.
Terzi Baba kimdir?
Asıl adı Muhammed Vehbî'dir. 1780 (hicrî 1195) doğumlu olduğu kabul edilir; terzilik mesleğinden dolayı "Terzi Baba" olarak anılır. 1848'de Erzincan'daki kolera salgını sırasında vefat etmiştir.
Terzi Baba Türbesi'nin özellikleri neler?
Sekizgen planlı ve sarı kireç taşından inşa edilmiştir. 1980'lerde çıkan bir yangında zarar gördükten sonra betonarme olarak yeniden yapılmıştır.
1939 ve 1992 depremlerinin kayıpları burada mı defnedildi?
Her iki depremde hayatını kaybedenlerin önemli bir bölümü Terzibaba Mezarlığı'na defnedilmiştir. Mezarlık alanında 1992 depremini anmak üzere bir anıt bulunur.
Erzincan'da defin sadece Terzibaba'da mı yapılır?
Hayır. Terzibaba en yoğun kullanılan alan olmakla birlikte mahalle, köy ve ilçe mezarlıkları da kullanılır. Şehirde vefat edip köyünde defnedilmek Erzincan'da yaygın bir tercihtir.
