Erzincan: Tarihi, Adının Kökeni ve Halkı
Erzincan nerede, adı nereden gelir, tarihi nasıl gelişti? Antik çağdan bugüne dönemler, depremler, nüfus ve halkın kökeni kaynaklarıyla.
Erzincan, Doğu Anadolu Bölgesi'nin Yukarı Fırat bölümünde, Munzur ve Keşiş dağları arasında yer alan bir ildir. Adının antik Eriza'dan geldiği sanılıyor. Şehir 1071'den sonra Türk hâkimiyetine girdi, 1939 ve 1992 depremleriyle büyük yıkımlar yaşadı. 2025 sonunda nüfusu yaklaşık 240 bindir.
Bu yazıda şehrin adını, tarihini, depremlerini ve halkının kökenine dair sık sorulan soruları kaynaklarıyla anlatıyoruz. Kaynakların ayrıldığı yerleri de açıkça belirtiyoruz.
Erzincan hakkında kısa bilgiler
Erzincan'ın temel bilgileri aşağıdaki tabloda yer alır. Yüzölçümü ve komşu iller Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'nün tanıtım sayfasından alındı.
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Bölge | Doğu Anadolu, Yukarı Fırat bölümü |
| Yüzölçümü | 11.903 km² |
| İl nüfusu | Yaklaşık 240 bin (2025 sonu, TÜİK verisini aktaran haber) |
| Komşu iller | Erzurum, Sivas, Tunceli, Bingöl, Elazığ, Malatya, Gümüşhane, Bayburt, Giresun |
| Başlıca dağlar | Munzur ve Keşiş dağları |
| Ana akarsu | Karasu (Fırat'ın kolu) |
| İl oluşu | 23 Nisan 1918 |
Şehri gezmek için geliyorsanız Erzincan gezi rehberi ve Erzincan'da gezilecek yerler yazılarımıza bakabilirsiniz.
Erzincan adı nereden geliyor?
Erzincan adının antik dönemdeki Eriza'dan geldiği sanılıyor, ancak kesinleşmiş tek bir köken yoktur. Yörenin bilinen en eski adı ise Asur kaynaklarında geçen Zuhma'dır (Suhma). Selçuklu döneminde ad Erzingan olarak kullanılmış, zamanla bugünkü biçimini almıştır.
Ad, farklı dillerde değişik biçimlerde kaydedilmiştir:
| Kaynak | Geçen biçim |
|---|---|
| Asur | Zuhma, Suhma (yörenin adı) |
| Grek | Aziris |
| Ermeni | Erez, Erzng, Erznga |
| Bizans | Aringam, Arıngan, Arsingan |
| Arap | Erzencân |
| Türk | Erzingan, Ezirgân |
Adın Aziris'ten geldiğini söyleyen anlatım da vardır. Resmî tanıtım sayfası bunu "söylenti" olarak aktarır. Bu yüzden Eriza ve Aziris bağlantısını kesin bilgi gibi okumamak gerekir.
Erzincan'ın tarihi: Antik çağdan Osmanlı'ya
Erzincan'ın geçmişi çok eskiye uzanır; DHMİ'nin şehir tarihçesine göre ovadaki buluntular MÖ 3000-2000 yıllarına tarihleniyor. Bölge sonrasında Urartu, Med, Pers, Helen, Roma ve Bizans egemenliklerini gördü.
| Dönem | Olay |
|---|---|
| Antik çağ | Urartu, Med, Pers, Helen, Roma ve Bizans egemenliği |
| 7. yüzyıl | Müslüman Arapların bölgeye gelişi |
| 1071 sonrası | Malazgirt'in ardından Mengücek Gazi'nin hâkimiyeti |
| 1243 | Kösedağ Savaşı, ardından İlhanlı idaresi |
| 1419-1455 | Karakoyunlu ve Akkoyunlu dönemleri |
| 1514 | Çaldıran Seferi sırasında Osmanlı yönetimi |
| 1916-1918 | Rus işgali |
| 13 Şubat 1918 | Şehrin yeniden Türk yönetimine geçişi |
Kaynaklar iki tarihte ayrılıyor. Arapların gelişi için bir kaynak Hz. Ömer dönemindeki 638'i, diğeri Hz. Osman dönemindeki 655'i veriyor. Osmanlı yönetimi için DHMİ 1473 Otlukbeli'ni anıyor; TDV İslâm Ansiklopedisi ise şehrin Otlukbeli'nden sonra Akkoyunlularda kaldığını, 1514 Çaldıran Seferi sırasında Osmanlı'ya geçtiğini yazıyor.
Mengücekliler döneminde, özellikle Behram Şah zamanında, Erzincan beyliğin merkezi oldu ve büyük çapta imar edildi. Çevredeki izler için Kemah Kalesi ile Altıntepe Ören Yeri yazılarımıza göz atabilirsiniz. Türk boyları konusunu ise Anadolu'nun kilidi Erzincan yazımızda ayrıntılı işledik.
Yakın tarihte 1915-1916 yılları da şehrin demografisini derinden değiştirdi. Erzincan ve çevresindeki Ermeniler bu dönemde tehcir edildi ve savaş öncesi Ermeni nüfusunun büyük bölümü hayatını kaybetti.
Erzincan neden depremleriyle bilinir?
Erzincan, tarihi boyunca yıkıcı depremler yaşadığı için depremleriyle bilinir. En ağırı 27 Aralık 1939'da oldu: 7,8 büyüklüğündeki deprem şehri yıktı; sonraki sarsıntı ve sellerle birlikte can kaybı yıl sonuna kadar 32.962'ye ulaştı.
13 Mart 1992 depremi ise sık anılan resmî rakamlara göre 650 dolayında can aldı; farklı kaynaklarda 498 ile 950 arasında sayılar geçer. Daha eski bir kayıt, 1254 depreminde 10 binden fazla kişinin öldüğünü aktarır. Ayrıntılar için 1939 Erzincan depremi yazımızı okuyabilirsiniz.
Bugün de deprem güvenliği şehrin gündemindedir. Merkezdeki Cami-i Kebir bu gerekçeyle yıkıldı ve yerine yenisi yapılıyor; süreci Cami-i Kebir yazımızda anlattık.
Erzincan halkının kökeni nedir?
Erzincan halkının kökeni tek bir başlıkla anlatılamaz, çünkü Türkiye'deki resmî nüfus verileri etnik köken ve mezhep bilgisi içermez. Bu yüzden dolaşan yüzdeler resmî değil, tahmindir. Bu yazıda kesin oran vermiyoruz.
Bölge 1071 sonrasında Mengücek Gazi'nin, sonraki yüzyıllarda da Türkmen hanedanlarının yönetimine girdi. Vikipedi'ye göre şehirde çoğunluk Sünni Türklerden oluşur, Kürt Alevi bir azınlık da yaşar. Sünni ve Alevi aileler de aynı ilde bir arada yaşar.
Erzincan ekonomisi ve yaşamı
Erzincan ekonomisi büyük ölçüde tarım ve hayvancılığa dayanır; sanayi ise küçük ölçekli tesislerden oluşur. Ayrıntılar için Erzincan ekonomisi yazımıza bakabilirsiniz.
Şehir mutfağıyla da tanınır. Yaprak döner, tulum peyniri ve Cimin üzümü en bilinen ürünler arasındadır. Daha fazlası Erzincan neyi ile meşhur yazımızda yer alıyor. Üniversite şehir yaşamında önemli bir yer tutar, ulaşım ve mesafeler için de Erzincan'a nasıl gidilir rehberine bakabilirsiniz.
SSS
Erzincan nerede?
Erzincan, Doğu Anadolu Bölgesi'nin Yukarı Fırat bölümündedir. Doğusunda Erzurum, batısında Sivas, güneyinde Tunceli, kuzeyinde Gümüşhane ve Bayburt bulunur.
Erzincan'ın eski adı nedir?
Yörenin bilinen en eski adı Asur kaynaklarındaki Zuhma'dır (Suhma). Bugünkü adın ise antik Eriza'dan geldiği sanılıyor; Selçuklu döneminde Erzingan biçiminde geçer.
Erzincan halkı Alevi midir?
Erzincan'da Sünni ve Alevi aileler bir arada yaşar. Resmî nüfus verileri mezhep bilgisi içermediği için kesin bir oran verilemez.
Erzincan halkı Kürt müdür?
Vikipedi'ye göre şehirde çoğunluk Sünni Türklerden oluşur, Kürt Alevi bir azınlık da yaşar. Resmî nüfus verileri etnik köken içermediği için kesin oran bilinmez.
Erzincan'ın nüfusu kaç?
TÜİK verilerini aktaran habere göre il nüfusu 2025 sonunda yaklaşık 240 bindir. 2024 için 241 bin 239 kişi bildirilmiştir.