Üzümlü'de Gezilecek Yerler

Erzincan ovasının kuzeydoğu kenarında, heybetli Esence Dağlarının eteklerinde kurulu olan Üzümlü ilçesi, binlerce yıllık tarihi birikimi, kendine özgü mikroklima iklimi ve bu sayede gelişen asırlık bağcılık kültürüyle Doğu Anadolu Bölgesinin en özel köşelerinden biridir. Tarih boyunca Urartulardan Romalılara, Selçuklulardan Osmanlılara kadar pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış olan bu güzel ilçe, hem tarih meraklılarına hem de doğaseverlere hitap eden zengin gezi rotaları sunar. İlçe merkezine ve çevresine yayılan bu zenginlikleri keşfetmek, bölgenin kadim geçmişine ve üzüm kokulu bağlarına doğru unutulmaz bir yolculuk anlamına gelir.

Altıntepe Ören Yeri

Nerede: Altıntepe Ören Yeri, Üzümlü ilçe merkezinin yaklaşık 5 km güneybatısında, Erzincan-Erzurum karayolunun hemen 100 m kuzeyinde yer alır. Erzincan Ovasına tamamen hakim, ova düzeyinden 60 m yükseklikteki doğal bir tepe üzerinde kurulmuştur.

Ne Görülür: Altıntepe, Urartu İmparatorluğunun batı sınır bölgesindeki en önemli idari merkezlerden, yani eyalet valiliklerinden biridir ve günümüze kadar ulaşmış en sağlam Urartu şehirleri arasında gösterilir. Ören yerinde ilk bilimsel çalışmalar 1956-1968 yılları arasında Prof. Dr. Tahsin Özgüç tarafından yapılmış, ikinci dönem kazıları ise 2003 yılından itibaren yürütülmüştür. Mezarlardan çıkarılan eserler üzerinde yer alan Rusa oğlu Argişti çivi yazısı ifadeleri, kalenin inşasını II. Argişti dönemine (M.Ö. 714-685) tarihlendirmektedir.

Sitadeli çevreleyen iki farklı sur sisteminin yanı sıra, tepenin merkezinde klasik Urartu mimarisinin en güzel örneklerinden olan kare planlı kule tipi tapınak yükselir. Tapınak, 13,80 x 13,80 m boyutlarında kesme taş temele sahip olup, çevresi 20 ahşap sütunla taşınan revaklı bir avluyla kuşatılmıştır. Tapınak alanındaki duvar resimlerinde (freskler) beyaz, mavi ve kırmızı renkler kullanılarak hayat ağacı ve mitolojik figürler işlenmiştir. Ayrıca apadana adı verilen kabul salonu, fresklerle süslü odaları olan bir konak yapısı, tandır ve pitosların bulunduğu iki odalı mutfak alanı ören yerinde görülebilir.

Depo odalarında yer alan ve şarap ile erzak saklamak için kullanılan devasa küplerin (pitoslar) üzerinde Hitit hiyeroglifiyle yazılmış işaretler bulunur; bu durum, kaledeki yazıcının başkent Tuşpa yerine daha yakın bir Hitit merkezinden geldiğini düşündürmektedir. Tepenin güney yamaçlarında ise yönetici sınıfa ait yer altına inşa edilmiş düzgün kesme taş bloklardan oluşan anıtsal oda mezarlar ve bunlarla aynı terasta bulunan, üzerinde yazı yer almayan 4 adet andezit stel ile 50 cm çapında dairesel kurban sunağının yer aldığı açık hava tapınağı bulunur. Buradan çıkarılan boğa başlı büyük kazanlar, altın düğmeler, küpeler ve fildişi mobilya aksamları günümüzde Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesinde sergilenmektedir.

Ne Kadar Sürer: Altıntepe Ören Yeri'nin geniş sitadel alanını, tapınak kompleksini, anıtsal mezarları ve açık hava tapınağını tam anlamıyla gezmek ve incelemek yaklaşık 1,5 ile 2 saat arasında bir zaman almaktadır.

Akkoyunlu Camii

Nerede: Üzümlü ilçe merkezinde yer almaktadır.

Ne Görülür: Caminin girişinde yer alan 3 satırlık kitabeye göre, yapı hicri takvimle 1301 yılında İncili oğlu Emir Say tarafından yaptırılmıştır. Caminin adı yerel halk arasında Akkoyunlular ile özdeşleşmiş olsa da, inşa tarihi olan 1301 yılında bölgede henüz İlhanlı Devleti egemendir. Muhtemelen İlhanlılar döneminde inşa edilen bu küçük mescit, yaklaşık 170 yıl sonra bölgeye gelen Akkoyunlular döneminde kapsamlı bir onarımdan geçirilerek bu ismi almıştır. Büyük Erzincan depreminde tamamen yıkılan cami, 1965 yılında aslına uygun olarak restore edilmiştir. Oldukça sade ve süssüz bir mimariye sahip olan yapının, 1997 yılında düzgün kesme taştan inşa edilen minare şerefesinde geleneksel baklava dilimi, gül bezek ve karanfil motifleri işlenmiştir.

Ne Kadar Sürer: İlçe merkezinde bulunan bu tarihi camiyi ve minaresindeki taş işçiliği süslemelerini incelemek için 15-20 dakikalık bir ziyaret süresi yeterlidir.

Hacı Nutullah Camii

Nerede: Üzümlü ilçe merkezine bağlı Karakaya beldesi sınırları içerisinde yer almaktadır.

Ne Görülür: Yaklaşık iki asırlık (200 yıllık) köklü bir geçmişe sahip olan bu cami, yörenin tanınmış şahsiyetlerinden Hacı Nutullah Efendi tarafından yaptırılmıştır. Cami, 1992 yılındaki şiddetli Erzincan depreminde ağır hasar görmüş, sonrasında tamamen yenilenerek özgün mimari yapısını büyük ölçüde kaybetmiştir. Eski caminin son derece değerli ahşap süslemelere ve ahşap destekli bir çatıya sahip olduğu, günümüzde cami çevresinde korunan üç parçalı ahşap direkler ve ahşap sütun başlıklarından anlaşılmaktadır. Caminin önünde Şeyh Mezarlığı olarak adlandırılan küçük bir mezarlık yer alır ve burada yörenin alimlerinden Abdurrahman Efendi'nin kabri bulunur. Mezarlığın kuzeybatı köşesinde ise Pir-i Sami Hazretlerinin ders okuttuğu, ocak başlarındaki dolap süslemelerinin orijinal halini muhafaza ettiği tarihi oda yenilenmiş vaziyette ziyaret edilebilir.

Ne Kadar Sürer: Hacı Nutullah Camii'ni, tarihi derslik odasını ve önündeki hazireyi incelemek yaklaşık 30-40 dakika sürmektedir.

Şeyh Karpuz Türbe Mağarası

Nerede: Üzümlü ilçe merkezinin yaklaşık 500 m doğusundaki kale tepesinde, Üzümlü Kalesi'nin hemen yamacında bulunur. Mağaraya, kaleye giden taş döşeli patika antik yol takip edilerek ulaşılır.

Ne Görülür: Gerçekte burası, antik dönemde (muhtemelen M.Ö. 900-550 Urartu yıllarında) doğal kaya kütlesinin oyulmasıyla yapılmış yaklaşık 30 metrekare büyüklüğünde bir kaya mezarıdır. Dikdörtgen bir kapı açıklığına sahip olan mağaranın giriş bölümünün sağında ve mezar odasının iç duvarlarında kandil veya mum koymak amacıyla yapılmış oyuklar (nişler) ve çizgiler yer alır. Mağaranın içindeki bir taştan ise sürekli olarak ince bir toprak akmaktadır.

Burası yerel halk tarafından kutsal bir ziyaretgah olarak kabul edilir ve hakkında anlatılan efsanelerle ünlüdür. En yaygın efsaneye göre, dondurucu kış ortasında her yer karla kaplıyken bu mağaradaki yemyeşil dallar arasından taze, kocaman bir karpuz çıkmış ve köylüler bu olağanüstü duruma hayret ederek burayı Şeyh Karpuz olarak adlandırmıştır. Bir diğer efsane ise Rus işgali sırasında tepeye tırmanan Rus askerlerine karşı mağaradan gizemli bir el silah atılması ve Rusların korkup kaçmasıyla ilgilidir.

Ne Kadar Sürer: Antik kaya yolundan yürüyerek mağaraya ulaşmak, kaya mezarının içini incelemek ve efsanevi atmosferi hissetmek yaklaşık 30-45 dakika sürmektedir.

Cimin Bağları ve Bağ Evleri

Nerede: Üzümlü ovasının üst kısımlarında, dağların ve tepelerin güneye bakan yamaçlarında geniş bir alana yayılmıştır.

Ne Görülür: Burası, bölgenin tescilli tarım ürünü ve dünyanın ilk patentli üzüm çeşidi olan meşhur puslu, siyah renkli ve mayhoş lezzetli sofralık Cimin Üzümü (Karaerik üzümü) omcalarının yetiştiği yerdir. Yamaçlarda asırlardır sürdürülen geleneksel bağcılık faaliyetlerinin yanı sıra, ovanın alt kesimlerinde modern damla sulama altyapısına sahip yeni asma tipi tel-karkas bağ alanları görülebilir.

Bağlar arasında, geçmişte ilçe sakinlerinin yaz sıcaklarından korunmak ve bağ bozumu dönemlerinde konaklamak amacıyla inşa ettikleri beyaz kesme taştan yapılmış geleneksel bağ evleri yükselir. Özellikle eylül ve ekim aylarındaki bağ bozumu döneminde buraları ziyaret ederseniz, asmalardan dalından taze üzüm koparabilir, yöresel yöntemlerle yapılan dut ve üzüm pekmezi yapımına tanıklık edebilir ve kadınların Cimin üzümünü çekirdeklerinden ayırıp içine beyaz ceviz sararak ipe dizmesiyle üretilen meşhur coğrafi işaretli Üzümlü Sarucu tatlısının yapım sürecini yerinde görebilirsiniz.

Ne Kadar Sürer: Bağ yollarında yürüyüş yapmak, geleneksel bağ evlerini fotoğraflamak ve bağbozumu sürecini yerinde inceleyerek taze üzüm tatmak için yaklaşık 1,5 - 2 saat ayırmalısınız.

Cimin Dağı Etekleri ve Doğa Rotaları

Nerede: Üzümlü şehir merkezinin hemen kuzeyinde yükselen 2.350 m yüksekliğindeki Cimin Dağı ile Esence (Sipikör) Dağları eteklerinde konumlanmıştır.

Ne Görülür: Dağlık alanlarda meşe ağaçlarının ağırlıkta olduğu gür ormanlar ve doğadan fışkıran zengin su kaynakları yer alır. Doğa yürüyüşü yapmayı sevenler için Çadırtepe köyünün kuzeyinde yer alan bol kaynak sularıyla ünlü Hıdırellez Gölü (veya Hıdırellez Gölü) ilk rotalardan biridir. Bayırbağ beldesi sınırları içinde, Pahnik Çayı çevresinde bol ağaçlık ve zengin yeşil örtüye sahip olan, altyapı çalışmaları tamamlanmış Bayırdağ (Değirmenönü) Mesire Yeri dinlenmek için idealdir.

Bir diğer önemli nokta ise Karakaya beldesinde yer alan Karakaya Çermik Mesire Alanıdır. Soğuk suları, yeşilliği ve yerden kaynayan şifalı "kaynarca" soğuk kaynak sularıyla meşhur olan bu alanda ayrıca alabalık yetiştirme göletleri de bulunur. Her yıl 20 Mayıs tarihinde burada coşkulu "Kaynarca Şenlikleri" düzenlenmektedir.

Ne Kadar Sürer: Dağ eteklerindeki gölleri, çayları ziyaret etmek ve mesire alanlarında mola verip doğanın tadını çıkarmak için en az 3-4 saatlik bir zaman dilimi gerekir.

Sansa Boğazı Manzarası

Nerede: Üzümlü ilçesinin doğu sınırında, Karasu (Fırat) Irmağı'nın derin yatağı boyunca uzanan sarp ve engebeli vadide yer alır.

Ne Görülür: Karasu Irmağı'nın dik kaya duvarları arasından çağlayarak aktığı bu meşhur boğaz, Doğu Anadolu'nun en görkemli doğal geçitlerinden biridir. Boğaz boyunca uluslararası E-80 Karayolu ile demiryolu hattı Karasu'ya paralel olarak kıvrılarak ilerler. Sarp vadinin yamaçlarında rüzgar ve suyun aşındırmasıyla oluşmuş kubbeler, kuleler ve adeta bir heykeltıraş elinden çıkmış gibi duran insan figürünü andıran kaya oluşumları yükselir. Doğal güzelliğinin yanı sıra, boğazın sarp yamaçlarında yer alan tarihi Sansa köyü kalıntıları ve geçmişte askeri savunma amacıyla sarp kayalara kurulmuş gözetleme noktaları da manzaranın tarihi dokusunu zenginleştirir.

Ne Kadar Sürer: Boğaz boyunca güvenli seyir noktalarında durarak Fırat'ın akışını izlemek ve bu sarp kaya oluşumlarını fotoğraflamak yaklaşık 45 ile 60 dakika sürer.

İlçe Merkezinde Yürüyüş

Nerede: Cimin Deresi çevresinde kümelenmiş olan Üzümlü şehir merkezinde, özellikle tarihi Çay, Babacan ve Oruçlu mahallelerini kapsayan alandadır.

Ne Görülür: İlçe merkezinin geleneksel dokusunu yansıtan bitişik düzen konutlar, dar sokaklar ve yerel zanaatkarların bulunduğu küçük çarşı alanı görülür. Yürüyüş rotanızda ilçe merkezinin sadece 500 m doğusunda, ovaya hakim yüksek bir tepe üzerinde kurulu olan tarihi Üzümlü Kalesi yer alır. Kaleye, tepenin batı yamacında bulunan taş döşeli antik bir yoldan yürüyerek çıkılır. Kalıntılar arasında, kalenin geçmişine ışık tutan dairesel bir taş sunak dikkat çeker. Surları büyük ölçüde yıkılmış olan kale tepesinden, tüm Üzümlü ovasını ve Esence Dağlarının heybetli siluetini izlemek mümkündür. Çarşı içindeki fırın ve dükkanlarda ise ilçenin meşhur tereyağlı ketesini tadabilir ve yerel pekmezlerden satın alabilirsiniz.

Ne Kadar Sürer: Merkez mahalleleri adımlamak, antik yoldan Üzümlü Kalesi'ne tırmanmak ve çarşıda alışveriş molası vermek yaklaşık 1,5 - 2 saatinizi alacaktır.

Gezi Sırasını Nasıl Kurmalı?

Üzümlü ilçesini tam anlamıyla keşfetmek için bir günlük, dengeli bir gezi rotası kurulması tavsiye edilir:

İlgili yazılar

Bu yazı Üzümlü (Cimin) Gezi Rehberi kümesinin bir parçası. İlçeyi bütün olarak tanımak için ana rehbere, ayrıntılar için aşağıdaki yazılara bakabilirsiniz.

• Üzümlü'ye Nasıl Gidilir? — Erzincan'dan ulaşım, mesafe ve yol durumu
• Akkoyunlu Camii — 1301'de Emir Say tarafından yaptırılan yapı
• Bağ Kültürü ve Bağ Evleri — Bağa çıkma geleneği ve bağ evi yaşamı

Sıkça Sorulan Sorular

Üzümlü'de kaç saat gezilir?

Üzümlü'nün tarihi kalelerini, antik kalıntılarını, bağlarını ve mesire alanlarını tam anlamıyla keşfetmek için 1 tam gün (yaklaşık 7-8 saat) ayırmak en doğrusudur. Sadece merkezdeki yapıları ve Altıntepe'yi kapsayan hızlı bir gezi ise 3-4 saat sürmektedir.

Altıntepe Üzümlü'de mi?

Evet, Altıntepe Ören Yeri idari olarak Üzümlü ilçe sınırları içerisinde yer almaktadır. Üzümlü ilçe merkezinin 5 km güneybatısında konumlanmıştır.

Üzümlü'de giriş ücreti olan yer var mı?

Üzümlü'deki tarihi camiler, mesire alanları, kaleler ve mağaralar ücretsiz olarak ziyaret edilebilmektedir. Altıntepe Ören Yeri de dahil olmak üzere alanlardaki güncel durumu ve açılış-kapanış saatlerini ziyaretiniz öncesinde Üzümlü Belediyesinden veya ilgili bakanlık müdürlüklerinden teyit etmeniz tavsiye edilir.

Üzümlü çocukla gezilir mi?

Evet, gezilir. Karakaya Çermik ve Bayırbağ Değirmenönü gibi yeşillikler içindeki geniş mesire alanları çocuklu aileler için son derece güvenli ve uygundur. Ancak Altıntepe Ören Yeri ve Üzümlü Kalesi gibi sarp yokuş tırmanışı gerektiren sarp patikalarda çocuklu ziyaretçilerin tedbirli olması önerilir.

Üzümlü'de fotoğraf için en iyi nokta neresi?

Fotoğraf severler için en ideal noktalar; Erzincan Ovası ve Karasu Irmağı'na tepeden bakan Altıntepe Ören Yeri, eylül ve ekim aylarında altın sarısı asma yapraklarıyla sarılı beyaz taştan tarihi bağ evleri ile derin kayalık geçitleriyle meşhur Sansa Boğazı manzarasıdır.

---