Erzincan Barı ve Halk Oyunları: Davul-Zurna Eşliğinde Yaşayan Gelenek

Erzincan'da bir düğüne denk gelirseniz, önce sesi duyarsınız: davulun tok vuruşu ve zurnanın tiz, uzun melodisi. Ardından el ele tutuşmuş, omuz omuza dizilmiş bir sıra insanın aynı anda aynı adımı attığını görürsünüz. Bu, "bar" adı verilen halk oyunudur ve Erzincan'ın kültürel kimliğinde peynirinden, üzümünden daha az yer tutmaz.

Bar; Erzurum, Erzincan, Gümüşhane ve Bayburt'un oluşturduğu Kuzeydoğu Anadolu hattında gelişmiş, toplu oynanan bir oyun türüdür. Adındaki "bar", sıra ya da dizi anlamı taşır; oyuncuların yan yana bir dizi oluşturmasını anlatır. Kadınlı erkekli, kimi zaman ayrı ayrı sıralar halinde oynanır ve her yörenin kendine ait figürleri vardır.

Erzincan'ın Bar Kültüründeki Yeri

Bar denince akla ilk Erzurum gelse de Erzincan, bu geleneğin güçlü kollarından birini besler. Şehir merkezinde ve köylerde nesilden nesile aktarılan onlarca oyun kayıt altına alınmıştır. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın derlemelerinde Erzincan oyunları başlı başına bir başlık olarak yer alır; bu da yörenin repertuvarının ne kadar zengin olduğunu gösterir.

Öne Çıkan Oyunlar

Erzincan merkezinde en bilinen oyunlar arasında şunlar sayılır:

• Düz Bar: 2 ila 20 kişiyle, davul-zurna eşliğinde oynanan, barların temelini oluşturan oyun.
• Sedir Kenarı: yörenin karakteristik figürlerini taşıyan bir oyun.
• Çayırın Ten Yüzünde ve Bezdik Oyunu: yerel repertuvarın klasikleşmiş parçaları.
• Karşılama ve Hürünü Oyunu: tören sofralarının ve düğünlerin vazgeçilmezleri.

Bunların yanında çiftetelli, kaşık oyunları ve halay gibi türler de yörede oynanır. Oyunlar biçimlerine göre üçayak, dörtayak, ikiayak, ağırbar, koçeri ve sıklama gibi adlarla anılır; bu adlar oyunun ritmini ve ayak figürlerinin sayısını işaret eder.

Oyunların Sesi: Davul ve Zurna

Erzincan halk oyunlarının başlıca çalgısı davul ve zurnadır. Bu ikili bir iş bölümü içinde çalışır: davul oyunun ritmik temelini, adımların düşeceği zemini kurar; zurna ise melodik yapıyı, oyunun havasını taşır. Kapalı mekânlarda ya da daha sakin ortamlarda bağlama ve def gibi çalgılar da devreye girebilir, fakat açık hava düğünlerinin ve meydan oyunlarının doğal sesi davul-zurnadır.

Köylerde Yaşayan Oyunlar

Erzincan'ın oyun zenginliği yalnızca merkezle sınırlı değildir. Köyler kendi oyunlarını yüzyıllar boyunca korumuştur. Ciminli köyünde oynanan Eminem ve Çil Keklik oyunları, Kemah'a bağlı Kerer köyünde davul-zurna eşliğinde icra edilen Temürağa ve Düz Ayak oyunları bu yerel mirasın örneklerindendir. Bu oyunların çoğu bir hikâyeyi, bir doğa olayını ya da gündelik bir hareketi (kuşun sekişi, ekinin biçilmesi gibi) figüre dönüştürür.

Bir Aidiyet Biçimi Olarak Bar

Bar oynamak Erzincan'da yalnızca eğlence değildir. El ele tutuşmak, aynı anda aynı adımı atmak, sıradaki kişinin ritmine uymak; bir topluluğa ait olmanın bedene sinmiş halidir. Düğünlerde, bayramlarda, asker uğurlamalarında bu oyunlar hâlâ ilk sıraya kurulur. Genç kuşakların halk oyunları topluluklarında bu figürleri öğrenmesi, geleneğin sahnede de sürmesini sağlıyor. Erzincan'ın bakır işçiliği gibi el emeğine dayanan diğer gelenekleri gibi, bar da ancak öğretildiği ve oynandığı sürece yaşıyor.

Sıkça Sorulan Sorular

Bar oyunu nedir?

Bar, Kuzeydoğu Anadolu'da (Erzurum, Erzincan, Gümüşhane, Bayburt) gelişmiş, oyuncuların el ele tutuşup bir dizi oluşturarak oynadığı toplu bir halk oyunu türüdür. Adındaki "bar" sözcüğü sıra, dizi anlamına gelir.

Erzincan'da hangi bar oyunları oynanır?

Merkezde Düz Bar, Sedir Kenarı, Çayırın Ten Yüzünde, Bezdik, Karşılama ve Hürünü öne çıkar. Ayrıca çiftetelli, kaşık oyunları ve halay ile üçayak, dörtayak, ağırbar, koçeri gibi türler de yörede yaygındır.

Halk oyunlarında hangi çalgılar kullanılır?

Başlıca çalgılar davul ve zurnadır. Davul ritmi, zurna melodiyi taşır. Kapalı ortamlarda bağlama ve def gibi çalgılar da eşlik edebilir.

Bar oyunları en çok nerede oynanır?

Düğün, nişan, bayram ve asker uğurlama gibi topluluğun bir araya geldiği kutlamalarda oynanır. Ayrıca halk oyunları toplulukları bu oyunları sahnede yaşatır.